خروج انگلیس از اتحادیه اروپا چه تأثیری بر ایران خواهد داشت؟

در ارتباط با احتمال خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا و تاثیرات جهانی آن، الکساندر اشتوب وزیر مالیه فنلاند با نگرانی شدید گفت: «خروج بریتانیا تمام جهان را تکان خواهد داد و شبیه رکود اقتصادی بانک «لیمن برادرز» در سال 2008، این رویداد نیز جهان را با هرج مرج شدیدی مواجه می کند».

به گزارش «تابناک»، بهنظر میرسد از پایان جنگ جهانی دوم تاکنون یعنی بیش از ۷۰ سال، هیچ موضوعی به اهمیت بحث خروج بریتانیا از اتحادیه اروپایی و آثاری که بهجای خواهد گذارد، در چارچوب جغرافیای اروپا مطرح نبوده است. موقعیت و سابقه تاریخی این کشور بر اهمیت این بحث میافزاید. خروج انگلیس جدای از تبعات اقتصادی تجاری، میتواند یک شوک سیاسی و روانی در تحولات اروپایی و جهانی بهوجود آورد. همانطور که ورود انگلیس با سروصدای زیادی در طی یک دهه (نهایتاً در ۱۹۷۳) صورت گرفت، خروج این کشور نیز طی ۴ سال اخیر با سروصدای زیادی همراه است. این موضوع به یکی از دلنگرانیهای محافل انگلیسی و اروپایی و حتی جهانی مبدل شده است.

شاید این سوال در ذهن بسیاری باشد که پیامدهای خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا برای ایران مهم است و آیا این خروج می تواند به صورت مستقیم و غیر مستقیم بر ایران تاثیر داشته باشد؟

در اولین واکنش ها از سوی مقامات و کارشناسان ایرانی، حمید ابوطالبی معاون سیاسی دفتر رئیس جمهور بدون اشاره به چرایی مثبت بودن خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا برای ایران، در توئیتر خود نوشت: «خروج انگلیس از اتحادیه اروپایی یک فرصت تاریخی برای ایران است. اتحاديه اروپايي زمان درازي است كه اعتماد مردم اروپا به خود را از دست داده است؛ اين روند جديد سبب قدرت، امنيت و رفاه بيشتر ديگران خواهد شد».

سردار جزایری معاون ستاد کل نیروهای مسلح نیز در اظهار و نظری متفاوت گفت: «خواسته مردم انگلیس برای خروج از اتحادیه اروپا "نه" گفتن به ادامه تبعیت دولت نسبت به تحمیل اراده آمریکا به این کشور است. انگلیس باید تاوان سالها استعمارگری و جنایت علیه بشریت را بپردازد. جدا شدن بخشهایی از این کشور کمترین بهایی است که خواهد پرداخت. تنها راه حفظ اتحادیه اروپا اعلام علنی و عملی استقلال از کاخ سفید است».

با این وجود، برخی از کارشناسان اقتصادی معتقدند از نظر اقتصادي با تحقق خروج انگلیس از اتحادیه اروپا، ايران روزهاي خوبي در عرصه اقتصادی حداقل در کوتاه مدت در انتظار نخواهد داشت. از نظر اقتصادی ممکن است برگزيت (خروج انگلیس)، بر درآمدهاي دولت ایران تاثیر بگذارد.

در واقع، یکی از پیامدهای برگزیت می تواند سقوط قیمت نفت باشد. سقوط قيمت نفت و احتمال برگشت به سمت 40 دلار حداقل در 6 ماهه اول می تواند درآمدهاي دولت را در سالي كه بسيار تعيين كننده است با خطر جدي مواجه کند. اين در حالي است كه عمده درآمدهاي نفتي سه ماهه اول سال 95 در سال 94 مورد برداشت و استفاده قرار گرفته است و دولت هم اکنون در حال تلاش برای کسب درآمدهای نفتی بیشتر است که در صورت افت قیمت نفت می تواند با چالش هایی مواجه شود.

در همین زمینه، رویترز گزارش داد، قیمت جهانی نفت با اعلام نتیجه نهایی همه پرسی خروج انگلستان از اتحادیه اروپا که به نفع جدایی طلبان تمام شد، سقوطی بیش از چهار درصد را تجربه کرد تا به این ترتیب در تکاپوی اتحادیه برای حفظ چهره متحد خود، بازار را در شوک حاصل از بی خبری آنچه که از این پس پیش خواهد آمد، باقی بگذارد. بنابراین، بازار جهانی نفت در شوک حاصل از خبر جدایی انگلستان از اتحادیه اروپا فرو رفته است و اگر غبار حاصل از همه این دغدغه ها نیز فرو بنشیند، باز هم قیمت ها علیرغم مقدار تقریبی ۵۰ دلار، دستخوش نوسان خواهند بود.

طبق گزارش رویترز، در معاملات امروز صبح قیمت هر بشکه نفت خام آمریکا با ۲.۷۷ دلار کاهش به ۴۷.۳۴ دلار و هر بشکه نفت برنت با ۲.۷۵ دلار کاهش به ۴۸.۱۶ دلار رسید.

نصرتالله تاجیک دیپلمات اسبق کشورمان درباره خروج انگلیس از اتحادیه اروپا گفت: «با خروج بریتانیا که یک یا دو سالی زمان خواهد برد، ممکن است آشفتگی اقتصادی پدیدار شود و بهتر است به جای آنکه به سمت نگاه سختافزاری برویم و فکر کنیم استخوانبندی اروپا از هم میپاشد و این امر یک آشفتگی اقتصادی و سیاسی به دنبال دارد، به نحوه تعاملات تجاری و اقتصادی با اروپا و تاثیرات آن با آسیا و اقتصاد جهان توجه کنیم».

تاجیک گفت: «ما در ایران باید به جای سیاسیدیدن این تحولات به دنبال تبعات اقتصادی آن باشیم و اگر مدیریت اقتصادی کشور باید تمهیداتی بیندیشد و هرچه زودتر در این باره تصمیمگیری کند».

عده ای از کارشناسان نیز معتقدند که از منظر تجاري (و نه تمام بخش اقتصاد) مي توان به تاثير تضعيف يورو در مناسبات اشاره كرد که برای ايران مسئله مهمی است. ايران موقعيت دوگانه دارد؛ از يكطرف اقتصاد (به جز مباحث نفتي) ایران آنقدر وابسته و بزرگ نيست كه تاثير بپذیرد و از طرف ديگر به دليل ضعف بنيان هاي اقتصادي اش نسبت به اقتصادهاي قدرتمند نیز می تواند بيشتر در معرض خطر باشد.

از سوی دیگر، با توجه به بازگشت ایران به بازار جهاني و ورودش به این بازارها از طریق مجاری اتحادیه اروپا بعد از توافق هسته ای، عدم ثبات و بحران اقتصادی و سیاسی در اتحادیه می تواند تاثیرات زیادی بر ایران و به ویژه در زمینه تمایل شرکت ها و بانک های اروپایی برای سرمایه گذاری در ایران داشته باشد.

در زمینه تاثیرات سیاسی و اهمیت آن برای ایران نیز باید گفت، برگزیت بر بحران های خاورمیانه ای و به ویژه بحران سوریه تاثیر خواهد گذاشت. در واقع، یکی از تبعات منفی خروج انگلیس، سیاست خارجی است که خطراتی برای این کشور و اتحادیه اروپا به همراه دارد. بدون اقدامات مشترک اروپایی ها در چارچوب اتحادیه اروپا، حل بحران های مختلف جهانی از جمله مسئله سوریه سخت تر می شود.

برخی تحلیل گران نیز معتقدند که خروج انگلیس که بیش از هرچیز واکنش موافقان خروج به موضوع مهاجران و پناهندگان به ویژه پناهجویان سوری بوده، اتحادیه اروپا را برای حل بحران سوریه و بازگرداندن پناهجویان به کشورشان مصمم تر خواهد کرد. در همین راستاست که اتحادیه اروپا بیش از پیش خود را نیازمند همکاری و تعامل با ایران برای حل بحران می بیند.

در یک تحلیل بدبینانه نیز ممکن است اتحادیه اروپا اگر به این نتیجه برسد که بحران سوریه از طریق راه حل های سیاسی-دیپلماتیک حل و فصل نمی شود، با همکاری ناتو دست به اقدام نظامی در سوریه بزند. در واقع، مطابق این تحلیل بدبینانه، اتحادیه اروپا بعد از خروج انگلیس که یکی از دلایل آن مخالفت با موضوع پناهجویان بوده و در سایر کشورهای عضو اتحادیه این دیدگاه ضدپناهجویان وجود دارد، تلاش خواهد کرد بحران سوریه را با هر ابزاری برای بازگرداندن مهاجران به کشورشان خاتمه دهد. موضوعی که در صورت تحقق می تواند بر ایران و محیط امنیتی ایران تاثیرات مستقیمی داشته باشد.

در نهایت، به لحاظ سیاسی برخی معتقدند این تصمیم سبب تقویت محور شرق شده و موجب تقویت قدرت چانه زنی ایران خواهد شد. البته نباید در ابعاد آن بزرگ نمایی کرد. جایگاه ایران بهبود پیدا خواهد کرد، اما این یک فرصت تاریخی برای ایران نیست؛ چرا که اثراتش بر ما کوچک تر از آن چیزی است که بعضا تصور می شود. البته درگیر شدن قدرت های بزرگ با مسایل و مشکلات متعدد جدید ناشی از این جدایی که احتمالاً به جدایی های دیگر دامن خواهد زد، امکان یکپارچگی و تمرکز آن ها بر ایران را کمرنگ تر خواهد کرد.